Ulusal ve Uluslararası Taşıma Sözleşmelerinin Hazırlanması 

Taşıma sözleşmesi; taşıyıcının bir ücret karşılığında eşya veya yolcuyu belli bir yerden başka bir yere emniyetle ulaştırma borcunu üstlendiği, karşı tarafta ise ücret ödeme borcu doğuran sözleşmedir. Metnin kusurlu kurulması; sorumluluğun sınırlandırılması, teslim gecikmesi, hasar/israf, sigorta ve yetki–hukuk uyuşmazlıklarında yüksek maliyet yaratır.

1) İç Hukuk Çerçevesi (Türkiye)

• TTK m. 850–930: Eşya taşıması, taşıyıcının borçları, taşıma senetleri, teslim, gecikme/hasar sorumluluğu.
• TBK m. 444 vd.: Taşıma ilişkisine uygulanacak genel hükümler (ifa, temerrüt, tazminat).
• Özel rejimler: Demiryolu, denizyolu ve havayolunda uygulanacak uluslararası sözleşmeler saklıdır; çatışma halinde özel hüküm önceliklidir.

2) Uluslararası Rejim 

• Karayolu (CMR): Sınır aşan eşya taşımalarında taşıyıcının sorumluluğuna üst sınırlar, ihbar ve dava süreleri, teslim belgeleri.
• Havayolu (Montreal Konv.): Kaybolma/hasar/gecikmede konvansiyon sorumluluğu, ispat kolaylıkları, zaman aşımı.
• Denizyolu (Hague-Visby / Hamburg Kuralları): Kayıp/hasar ve gecikmede sınırlandırma; yükleme-boşaltma ve konşimento düzeni.
• Demiryolu (COTIF/CIM): Raylı taşımada taşıyıcının sorumluluğu, talep ve dava süreleri.

Not: Uluslararası rejimlerde SDR temelli tavanlar ve sıkı süre rejimleri vardır; sayısal limitler ve süreler sözleşmede ayrıntılı tekrarlanmalı, tarafların bildiği bir dilde açık yazılmalıdır.

3) Ulusal Taşımalarda Dikkat Edilecek Noktalar

• Taşıma senedi/irsaliye içerikleri (gönderen, alıcı, eşya tanımı, brüt/net ağırlık, ambalaj).
• Teslim süreleri ve güzergâh; beklenmeyen sapmalarda bildirim ve talimat mekanizması.
• Yükleme–istif–sabitlenme sorumluluğunun kimde olduğu.
• Sigorta koordinasyonu: Yük sigortası (cargo), taşıyıcı mali sorumluluk (CMR liability vb.), poliçe kapsamı–istisnaları.

4) Tipik Riskler ve Sözleşmesel Çözümler

• Gecikme: “Makul süre” yerine objektif KPI (ETA penceresi, cut-off) ve likit zarar/cezai şart.
• Kırılabilir/özel yük: Ambalaj standardı, istif planı, sıcaklık/soğuk zincir protokolü, datalogger kayıtlarının delil değeri.
• Yükleme belirsizliği: “Shipper’s load, stow and count (SLAC)” kaydı; sayım/istif hatasında ispat yükünün dağılımı.
• Mücbir sebep & olağanüstü hal: Kapama, grev, doğal afet, rota değişimi; yeniden fiyatlama/askı mekanizması.
• Sınır ve gümrük işlemleri: Evrak listesi, gecikme halinde demuraj-detention paylaşımları.
• Yetki ve uygulanacak hukuk: Çakışan rejimler varsa basamaklı kloz (önce konvansiyon, sonra seçilen hukuk).
• İhbar ve hak düşümü: CMR/Montreal/Hague-Visby uyarınca ihbar şekli–süresi ve dava zamanaşımı açık yazılmalı.
• Alt taşıyıcı/taşıtan zinciri: Back-to-back yükümlülük, indemnity ve hold harmless düzenleri.
• Elektronik dokümantasyon: e-CMR/e-konşimento, delil sözleşmesi (hash/kayıt sistemlerinin kabulü).

5) Taşıma Sözleşmesi Taslağı için 10 Maddelik Kontrol Listesi

1. Tanımlar ve taraflar (gönderen, taşıtan, taşıyıcı, fiilî taşıyıcı).
2. Eşyanın türü/miktarı/değeri (değer beyanı ve sonuçları).
3. Güzergâh–transit noktaları–intermodal taşımada ayrım.
4. Teslim biçimi (kapıdan kapıya/terminalde teslim, Incoterms ile çakışmaları).
5. Sorumluluk sınırları (konvansiyon tavanları + sözleşmesel üst sınır; kast/ağır kusur istisnası).
6. İhbar rejimi ve süreler (hasar, zıya, gecikme; yazılı şekil/KEP).
7. Sigorta hükümleri (poliçe türü, limit, muafiyet, war/strike kısıtları).
8. Ücretlendirme ve ek masraflar (fuel surcharge, demurrage/detention, bekleme).
9. Uyuşmazlık çözümü (tahkim/mahkeme, yer, dil; ihtiyati tedbir/arrest imkânları).
10. Uyum hükümleri (yaptırımlar, ihracat kontrolleri, KVKK/veri, rüşvetle mücadele).

6) SSS 

CMR hangi taşımada uygulanır?
Sınır aşan karayolu eşya taşımalarında, sözleşme ilişkisine CMR hükümleri uygulanır.

Konvansiyon tavanlarını sözleşmede tekrar yazmalı mıyız?
Evet. Limitlerin rakamsal ifadesi, SDR/kur, istisnalar ve ihbar–süre hükümleri açık yazılmalıdır.

Incoterms teslim şekilleri sorumluluk sınırlarını değiştirir mi?
Teslim ve masraf dağılımını etkiler; ancak taşıyıcının konvansiyon sorumluluğunu ortadan kaldırmaz.

Elektronik konşimento/e-CMR delil olur mu?
Taraflar delil sözleşmesi ile kabul ederse; ayrıca ilgili mevzuatın tanıdığı ölçüde mahkemede ileri sürülebilir.

Taşıma sözleşmeleri; risk dağıtımını, süre ve ücret mimarisini ve ispat rejimini belirler. Uluslararası dosyalarda konvansiyon–yerel hukuk kesişimi dikkat ister.
Bu metin genel bilgi amaçlıdır; somut dosyanız için hukuki görüş değildir. Türeli & Ceylan; taslak hazırlama, sözleşme denetimi, sigorta koordinasyonu ve uyuşmazlık süreçlerinde destek sunar.