Araç Değer Kaybı Tazminatı 

1) Araç değer kaybı nedir, neyin tazminidir?

Trafik kazasından sonra araç “onarılmış olsa bile” ikinci el piyasasında aynı fiyata satılamayabilir. Bunun nedeni; hasar kaydı, parça değişimi, boya/işçilik izleri, şase-direk gibi kritik bölgelerde işlem görmüş olma ihtimali ve alıcı davranışıdır. Bu piyasa düşüşü, aracın kaza öncesi piyasa değeri ile kaza sonrası (onarım sonrası) piyasa değeri arasındaki farkolarak düşünülür. Değer kaybı tazminatı bu farkın (kusur oranı da gözetilerek) karşılanmasını hedefler.

Değer kaybı, pratikte şu kalemlerle karıştırılır:

• Onarım bedeli (hasar tazminatı): Servis/işçilik/parça bedelidir.
• İkame araç / araç mahrumiyeti: Aracın kullanılamadığı süre için kullanım kaybı.
• Eksik onarım / ayıplı onarım: Onarımın teknik olarak yetersiz olması nedeniyle ayrıca zarar.
• Değer kaybı: Onarım mükemmel olsa bile piyasadaki “hasarlı geçmiş” etkisinden doğan eksilme.

2) Hukuki dayanak ve sorumluluk kimde?

Değer kaybı, trafik kazasına bağlı maddi zarar kalemidir. Genel çerçevede:

• Asıl sorumlular: Kusurlu sürücü, işleten (araç sahibi/işleten), bazı hallerde araç işletenin bağlı olduğu teşebbüs vb.
• Zorunlu trafik sigortası (ZMSS): Kusurlu aracın poliçesi kapsamında, poliçe limitleri dahilinde üçüncü kişilerin maddi zararlarını karşılar.

Uygulamada çoğu dosyada talep, kusurlu aracın trafik sigortasına yöneltilir; ödeme yapılmaz veya eksik yapılırsa Sigorta Tahkim Komisyonu ya da dava yolu devreye girer.

3) Dava açmadan önce sigortaya başvuru şartı ve bekleme süresi

Trafik sigortasından değer kaybı isteniyorsa, uygulamada “dava şartı” niteliğinde olan sigorta şirketine yazılı başvuruadımı kritik. Sigorta Tahkim Komisyonu da açık şekilde şunu söylüyor: Sigorta kuruluşuna yazılı başvuru yapılmalı; kuruluş talebi karşılamazsa veya trafik sigortasında 15 gün içinde yazılı cevap gelmezse Komisyona başvurulabilir. 

Bu 15 günlük sürenin dolduğu ve başvuru yapıldığının ispatı (iadeli taahhüt, kargo alındısı, noter ihtarı, e-posta kayıtları, evrak kayıt tarihi vb.) çoğu zaman dosyanın kaderini belirler. 

4) Sigorta şirketinin ödeme süresi ve “eksik evrak” sorunu

ZMSS Genel Şartları içinde, tazminatın ödenmesine ilişkin süreler ve evrak düzeni açısından sigortacıların sık kullandığı “eksik belge” argümanları vardır. Genel şartlarda, tazminatın gerekli belgelerin sigortacıya ulaştığı tarihten itibaren 8 iş günü içinde ödeneceğine dair düzenleme yer alır. 

Uygulamada bu nedenle iki nokta önemlidir:

1. Başvuru eklerine temel belgeleri “tam” koymak,
2. Sigortanın eksik evrak talebini mümkünse yazılı istemek ve süreci kayıt altına almak.

5) Değer kaybı talebinin koşulları (uygulamadaki temel kriterler)

Her olayda otomatik değer kaybı çıkmaz. Pratikte değerlendirme şu eksenlerde yapılır:

A) Kaza–hasar–onarım ilişkisi (illiyet)

• Hasarın kazadan doğduğu, onarımla giderildiği, ancak piyasada değer düşümü yarattığı gösterilmelidir.
• Aynı bölgeye daha önce hasar kaydı varsa, “önceki hasarın etkisi” tartışması çıkar.

B) Hasarın niteliği

• Şase, direk, podye, tavan sacı, marşpiyel gibi taşıyıcı/iskelet kısımlarda işlem görmüşse değer kaybı genellikle daha belirgindir.
• Sadece tampon–far gibi “sök-tak” parçalar ve yüzeysel boya işlemlerinde değer kaybı daha sınırlı olabilir (ama yine de tamamen yok sayılmayabilir; piyasa davranışı önemlidir).

C) Aracın piyasa segmenti ve kaza tarihi rayici

• Aynı hasar, lüks segment/çok yeni araçta daha yüksek değer kaybı doğurabilir.

D) Kusur oranı

• Zarar gören araç %100 kusursuz değilse, değer kaybı da kusur oranına göre indirime gider.

6) Hesaplama yaklaşımı: “Formül” dönemi ve 2025 sonrası tartışmalar

6.1. Genel Şart Ek-1 (formüle dayalı yaklaşım) – nasıl çalışıyordu?

ZMSS Genel Şart Ek-1’de değer kaybı hesaplamasının “usul ve esasları” detaylandırılmıştır. Buna göre:

• Değer kaybı, sigorta eksperinin ayrıca düzenlediği değer kaybı raporu ile hesaplanır. 
• Aracın piyasa değeri; kaza tarihinde TSB Kasko Araç Değer Listesi ile TOBB Sigorta Eksperleri İcra Komitesi Piyasa Değer Listesi bedellerinin ortalamasıyla (veya tek listede varsa o bedelle) belirlenir. 
• Kullanılmışlık düzeyi katsayısı (K) gibi parametreler kilometre/çalışma saati verisine göre tespit edilir. 
• Hasar katsayısı; parça değişim/onarım ve boya katsayıları gibi alt kırılımlarla oluşturulur (Ek-1 içinde ayrıntılı tablolar vardır). 
• Ticari/kiralık araç, SBM hasar geçmişi gibi “genel değerlendirme” etkileri de katsayıya bağlanmıştır. 

Bu yöntem, amaç olarak yeknesaklık sağlasa da uygulamada “gerçek piyasa zararını tam yansıtmadığı” iddiasıyla yoğun eleştiri aldı.

6.2. 2025 Danıştay kararı: Ek-1’in iptali ve sonuçları

Danıştay 8. Dairesi, 04.12.2021 tarihli değişikliklerle gelen bazı hükümler ile “Değer Kaybı Tazminatı Hesaplaması” başlıklı Ek-1’in iptaline karar verdi; kararda ayrıca temyiz yolunun açık olduğu da belirtiliyor. 
Kararın gerekçe kısmında; Anayasa Mahkemesi’nin KTK m.90’daki düzenlemelere ilişkin iptalleri sonrasında “genel şartlarla usul-esas belirleme” dayanağının zayıfladığı ve gerçek zarar ilkesinin zarar gören aleyhine aşınma riskine dikkat çekildiği görülür. 

Türkiye Barolar Birliği de 25.07.2025 tarihli duyurusunda, Danıştay’ın bazı maddeler ile Ek-1, Ek-2, Ek-3’ün iptaline karar verdiğini kamuoyuna duyurdu. 

Pratik etki (2026 itibarıyla):

• Tahkim ve mahkeme dosyalarında “hangi hesap metodunun uygulanacağı” daha fazla tartışılır hale geldi.
• Formüle birebir bağlı kalmak yerine, piyasa verisi ve somut olayın özellikleriyle “gerçek zarar”a yaklaşan bilirkişi/eksper değerlendirmeleri öne çıkabilir.

6.3. SEDDK’nın 12.11.2025 adımı: değer kaybı ekspertiz raporu şablonunun güncellenmesi

SEDDK, 12/11/2025 tarihli basın duyurusunda “Değer Kaybı Ekspertiz Raporu”nun güncellendiğini, yeni şablonun yargı kararlarıyla uyumlu ve gerçek zarar ilkesi çerçevesinde tespit-tazmini hedeflediğini açıkladı. 
Bu, pratikte şunu işaret eder: Hesaplama ve raporlama tarafında daha “piyasa temelli” ve gerekçeli raporların standardize edilmesi hedefleniyor.

7) İspat ve dosya hazırlığı: Hangi belgeler olmazsa olmaz?

Değer kaybı dosyasında “en sık eksik kalan” ve sigortanın en çok takıldığı belgeler şunlardır:

1. Kaza tespit tutanağı / trafik polis tutanağı
2. Kusur durumu (TRAMER/SBM, ekspertiz, bilirkişi)
3. Ruhsat fotokopileri (iki araç)
4. Onarım belgeleri: servis faturaları, iş emri, parça listesi, değişen parçalar, boya bilgisi
5. Ekspertiz raporları (hasar/onarım)
6. Fotoğraflar: hasarlı hal, onarım aşaması, onarım sonrası
7. Araç kilometresi (kaza tarihi itibarıyla)
8. Varsa önceki hasar kayıtları (tartışmayı yönetmek için)
9. Değer kaybı raporu: (özel eksper raporu veya bilirkişi raporu)

Sigorta Tahkim Komisyonu başvuru sayfalarında da, sigorta kuruluşundan gelen nihai cevap yazısı veya 15 gün içinde cevap verilmediğinin ispatı ve iddiayı destekleyen belgelerin birlikte sunulması gerektiği açıkça belirtilir. 

8) Başvuru ve takip stratejisi: Sigorta – Tahkim – Dava

8.1. Sigorta şirketine başvuru (zorunlu ilk adım)

• Yazılı başvuru yapın (e-posta + iadeli taahhüt/kargo veya noter ihtarıyla güçlendirmek iyi olur).
• Talep miktarını belirtin; dayanak belgeleri ekleyin; bankadan IBAN verin.
• 15 gün (trafik sigortasında 15 gün) bekleme süresini takvimleyin. 

8.2. Tahkim yolu (pratikte hızlı sonuç hedefi)

• Sigorta kuruluşu olumsuz cevap verdiyse veya 15 gün içinde cevap vermediyse başvurabilirsiniz. 
• Komisyona başvuru formu, başvuru ücreti dekontu, kimlik vb. belgeler ve sigorta yazışmaları eksiksiz olmalı. 

Tahkimde genellikle dosya üzerinden hızlı ilerleme beklendiği için, ilk başvuru dosyasının kalitesi çok önemlidir.

8.3. Dava yolu (özellikle yüksek meblağ / kapsamlı bilirkişi ihtiyacı)

• Bazı dosyalarda (çok taraflı kazalar, ciddi kusur ihtilafı, önceki hasar tartışması, ticari araçlarda kullanım koşulları vb.) mahkeme bilirkişisi ile daha geniş inceleme avantaj olabilir.
• Dava açmadan önce sigortaya başvuru şartının yerine getirildiğinin ispatı kritik (aksi halde usulden sorunlar çıkabilir).

9) Uygulamada en çok karşılaşılan itirazlar ve bunlara karşı yaklaşım

İtiraz 1: “Araç eski / kilometre yüksek, değer kaybı olmaz.”
Cevap: Eski ve yüksek km araçta değer kaybı “daha düşük” olabilir; ama “hiç olmaz” her olayda doğru değildir. Piyasa değerinin ve hasarın niteliğinin somutlaştırılması gerekir.

İtiraz 2: “Hasar küçük; boya var ama değer kaybı yok.”
Cevap: Piyasa davranışı ve alıcıların “boya/değişen parça” algısı; aracın segmentine göre farklı etkiler yaratır. Fotoğraf–fatura–parça listesiyle hasarın niteliği netleştirilmeli.

İtiraz 3: “Araçta daha önce hasar vardı; değer kaybı o hasardan.”
Cevap: Önceki hasarın yeri ve niteliği ile yeni hasarın yeri ve niteliği ayrıştırılmalı; mümkünse karşılaştırmalı piyasa analizi ve uzman raporu kullanılmalı.

İtiraz 4: “Eksik evrak var, süre başlamadı.”
Cevap: Başvuruyu “teslim alındı/evrak kayıt” ile belgelendirmek; sigortanın hangi belgeyi istediğini yazılı hale getirmek ve makul olanları tamamlamak gerekir. (8 iş günü ödeme süresi kuralı da genellikle “gerekli belgeler” tartışmasına bağlanır.) 

10) Faiz ve talep yönetimi

Değer kaybı taleplerinde faiz tartışması; başvuru tarihi, temerrüt, sigortanın cevap tarihi, mahkemenin/tahkimin kabul ettiği başlangıç noktasına göre değişebilir. Burada iki pratik öneri:

• Başvuru dilekçesinde faiz talebini açık kurun (hangi tarihten itibaren).
• Temerrüt yaratacak şekilde başvurunuzu ispatlı yapın (kargo teslim, noter, evrak kayıt).

11) 2026 için “güncel resim”: Dosya nasıl kurgulanmalı?

2025 Danıştay kararı ve SEDDK’nın rapor şablonu güncellemesi birlikte okunduğunda, 2026’da güçlü dosya şu üç ayak üzerinde yükselir:

1. Gerçek zarar anlatısı (piyasa temelli):
   • Aracın kaza öncesi rayici (somut piyasa verisiyle),
   • Hasarın niteliği (değişen–boyanan–onarım türü),
   • Kaza sonrası ikinci el piyasasında beklenen düşüş (gerekçeli analiz).
2. İspat zinciri ve kayıt düzeni:
   • Başvurunun yapıldığı ve 15 gün beklendiği net ispat, 
   • Onarım dosyasının tamlığı, fotoğraflar, parça listeleri.
3. Rapor kalitesi:
   • Eksper/bilirkişi raporunun “neden”lerini açıklaması,
   • Sadece tabloya değil somut olaya dayanması,
   • Güncel yargı yaklaşımıyla uyumlu gerekçelendirme (SEDDK’nın “gerçek zarar ilkesi” vurgusu bu noktayı güçlendirir).